Қоғамның әлеуметтік жіктелуі.

1 013 рет оқылды, 27 пікір жазылды, 08 10 2017 00:08

Қоғамның әлеуметтік жіктелуі туралы айтпас бұрын, оның құрылымы не дегенді айқындап алған жөн. Әлеуметтік құрылым дегеніміз қоғамның қызметтері жағынан бір-біріне тәуелді және бір-бірімен тұрақты байланысты болатын ішкі құрамының әлеуметтік элементтердің жиынтығы. Ал оның элементтері адам, оның алуан түрлі бірліктері — отбасы, әлеуметтік топтар мен ұйымдар, әлеуметтік қауымдастықтар мен институттар және т.б. болып табылады.

Қоғамның әр түрлі топқа жіктелуі ертеден белгілі. Біздің жыл санауымыздан бұрынғы ІV ғасырда өмір сүрген гректің ұлы ойшылы Платон қоғамның үш әлеуметтік жіктен тұратындығын атап көрсетіп: біріншісі — мемлекетті басқарушылардан тұратын философтар, екіншісі – мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз ететін жауынгерлер не күзетшілер, үшіншісі – мемлекеттің өмірін қамтамасыз ететін егіншілер мен қолөнершілер деген болатын.

Адамдардың жікке бөлінуі құлдық және феодалдық қоғамда айқындала түсті. Жоғары жікке — құл иеленушілер, феодалдар, дворяндар, дін иелері, ал төменгі жікке — қолөнершілер, құлдар, шаруалар, көпестер жатқан. Жіктік мәртебелер атадан балаға мұра ретінде беріліп отырған.

ХVIII—XIX ғасырларда Батыс Еуропа ойшылдарының еңбектерінде «тап» деген ұғымның мәні негізделіп, қоғамда таптардың бар екеңдігін мойындалды. Мысалы, француздың утопист социалисі Сен-Симон К.-А. (1780-1825) қоғам дамуын таптармен де байланыстырып, тіпті жұмысшы табын азат ету туралы өз шығармаларында жазды. Алайда, К. Маркс қоғамның таптық құрамын негіздеп, алғаш оның әлеуметтік құрылымы (яғни, қоғамды таптарға, топтарға, жікке бөлу) теориясын жасады және ол бұлай бөлудің негізгі, басты белгісі өндірістік құрал-жабдықтарына меншік нысанына байланысты екенін көрсетті.

Қазақ қоғамында да жікке бөліну осы кездерде байқалды. Қазақтың ұлы ғалымы Ш. Уәлиханов өз кезіндегі патрирхалдық-феодалдық қоғамның құрылымына ой жіберіп, оны ең ірі екі әлеуметтік топқа: бір жағынан, сұлтандар мен билер, байлар мен қожаларболып, қазақ қоғамының мәртебелі тобына, екінші жағынан, «дала пролетариаты» деп атап, кедейлер тобына бөлген болатын. Қазақ қоғамның әлеуметтік топтарға бөлінетінін ұлы Абай да білді. Оған өз еңбектерінде тікелей тоқталмаса да, байлардың, кедейлердің атқа мінер болыстардың және т.б. барлығын, олардың мінез-құлқын, ерекшеліктерін атап көрсетті.

ХІХ – ХХ ғасырда теориялық әлеуметтануда қоғамның құрылымы мен дамуы туралы марксистік және позитивистік екі көзқарас болды. Марксистік ілім бойынша, қоғамның құрылымы жеке меншікке негізделген негізгі екі таппен айқындалады. Сондай-ақ таптың белгілерін бойына толық сіңіре қоймаған әлеуметтік жіктердің болатыны да атап көрсетілді. Ал қоғамның құрылымы туралы позитивистік тұжырым (трактовка) экономикалық және әлеуметтік‑саяси қатынастардың субъектілерінің диапозонын кеңейтуге ұмтылды. Мысалы, Макс Вебер қоғамның тапқа жіктелуінің объективтік экономикалық негіздері бар деген К. Маркстың ойымен келісе отырып, қоғамның әлеуметтік жіктелуінде басқа да факторлардың барлығын атап көрсетеді. Біріншіден, М. Вебер таптық айырмашылықтар тек меншіктің болу, болмауымен байланысты емес, сол сияқты адамдардың жоғары білімінің болуына, мамандық түріне, кәсіби дәрежесі мен шеберліктеріне де байланысты дейді. Екіншіден, М. Вебер адамның мәртебесін — саяси партияға, яғни билікке қатынасуын да жіктеудің өлшемдеріне енгізеді. Қоғамдағы тапқа бөлінуге әсер ететін осы факторларды ескере отырып, ол 4 түрлі таптарды атап көрсетеді: капитал иелері, интеллектуалдар мен менеджерлер, басқарушылар, дәстүрлі ұсақ буржуазия мен жұмысшы.

23 Comments on "Қоғамның әлеуметтік жіктелуі."

  1. cialis en colima cialis medical advice the best choice cialis pfizer cialis generico dalla svizzera cialis 10 mg online order eu cialis vendita libera cialis dosages 10mg

  2. only now usa generic cialis comprar cialis 40 en india cheap cialis online generic click here purchase cialis cialis medical advice dr cheapest generic cialis cialis super active mg usa

  3. buy levitra buy levitra online too

  4. h http://mkbs.net/pharmacy/# drugs without doctors prescription

  5. okwwhc 895

  6. xxwpjn 480

  7. jljbpi more

  8. buy propecia propecia seems

  9. t http://mkbs.net/sildenafil/# viagra prescription

  10. n http://cialisxtl.com/index.html cialis coupon walmart

  11. h http://cialisxtl.com/index.html cialis for sale online

  12. wh0cd1113709 sildenafil

  13. wh0cd1113709 prednisolone

  14. wh0cd1113709 zithromax 500

  15. wh0cd1113709 cialis cheap

Пікір қалдыру

Your email address will not be published.