Текті төріміз Түркістанды түлетейік!

5 рет оқылды, 0 пікір жазылды, 14 09 2018 16:18

Елбасының Түркістан облысы туралы Жарлығы шыққалы бері редакциямызға ел өңірлерінен ризашылыққа толы хаттар легі толастаған емес. Алыс-жақын бауырлас елдердің мемлекет және қоғам қайраткерлері де бұл шешімді зор қуанышпен қарсы алып, түгел түркінің түпқазығы, киелі ордасы саналатын Түркістанның қайта түлейтіндігіне ризашылықтары мен қолдау пікірлерін жолдағаны мәлім. Олардың көпшілігін газетіміздің бетінде жариялаған болатынбыз. Осындай тағы бір ерекше хат редакциямызға кеше келіп түсті. Тілегі бір туысқан мемлекеттер – Қазақстан, Түркия, Әзербайжан, Өзбекстан және Қырғызстанның қаламгер-қайраткерлері қол қойған бұл хат барша түркі жұртын Түркістанды түлетуге үндейді. Біз осы үндеу-хатты назарларыңызға ұсынып отырмыз.

Ұлы Дала елінде, қара шаңы­рақ Қазақстанда биылғы маусым айында тарихи тағылымы терең, таңғажайып жаңалық болды.  Әлемдегі ең жаңашыл, бастамашыл басшылардың біре­гейі, Қазақстанның ғана емес, тұтас түркі дүниесінің Көшбас­шы­­сы атанған Нұрсұлтан Назар­баев­­­тың Жарлығымен Түркістан облысы құрылды. Шырайлы Шым­кент шаһарына үшінші ірі мега­полис ретінде республикалық мәртебе беріліп, түркі әлемінің текті төрі Түркістан қаласы өңір орталығына айналды. Қазақстан Президенті өзінің Жар­лығында Түркістан облысы қандай мақсатта құрылғандығын айқындап, Түркістанды түркі әле­мінің мәдени-рухани орталығы ре­тінде жан-жақты дамытудың аса қа­жеттілігін анық атап көрсеткен. Осынау жасампаз жаңа­лық, мән-маңызы зор оқи­ға қа­ра ­шаңырақ иесі қазақ халқының, күл­лі қазақстандықтардың бабалар аманатына адалдығынан, Ел­ба­сының ерендігінен, келешекті көре білген кемеңгерлігінен туын­дап отыр. Түркістан ұғымы – ұлы ұғым. Түркістан дегенде бүкіл түркі әлемі, Түркі қағанаты, түркілік те­гі­­міз, түркілік түбіріміз, түркі­лік тамырымыз ойға оралады. Жа­дымызды жаңғыртады. Бар­ша­мыздың бойымызды серпі­ліс сезімі кернеп, рухымыз ас­қақ­тай­ды. Түркістан деген сөз жаң­ғы­руға, жаңаруға шақырады. Мі­не, сондықтан да Түркістан об­­лы­­сының құрылуы, Түркістан ша­һа­рының үлкен уәлаят орта­лығына айналуы – түгел түркі­нің рухын биіктететін бірегей қуаныш. Тарихтан аян, түркі халық­тары жүздеген жылдар бойы отар­шыл­дықтың, басқыншылықтың тақсіретін тартты. Қасіреттерін шекті. Сұрқия саясаттардың сал­дарынан түркі тарихы мен мәде­ниеті, түркі тілі мен жазуы ор­ны тол­мастай ойсырады. Отар­шыл­дар түр­кі халықтарының елуге жуы­­­ғын жаулап алып, аяусыз езіп-жан­шыды. Жартысынан аста­­­мы жо­йылып кетті. Қалған­да­ры­­ның көпшілігі шалажансар күй­ге түсті. Таңғажайып тіл­дері­нен, қай­­­та­­ланбас салт-дәс­түр­лері­нен, жа­дыларынан жаңыл­дырылды. Барлық түркі халықтары сияқты қазақ ұлты да қанқасап қыр­ғындарды бастан кешті. қара ­шаңырақ иесі ретінде көбі­рек күйзеліске ұшырап, гено­цидке душар болды. ХХ ға­сыр­дың басынан орта тұсына дейін бірінен кейін бірі қайталан­ған қасіреттерден, қолдан ұйым­дас­тырылған ашаршылықтан бес миллион қазақ қырылды. Алаш ардақтыларының Түркістан мемлекеті, Түркістан республикасы хақындағы арман-аңсарлары да, нақты әрекеттері де, ізгілікті идеялары мен мақсат-мұраттары да саяси қуғын-сүргінге түсті. Тәуелсіздіктің, Көшбасшы көрегендігінің арқасында кең пейілді, көркем мінезді, жаны жомарт қазақ халқы, барша қа­зақ­стандықтар – қара шаңырақ Қазақ елі дүние жүзіндегі даңқты мем­лекетке айналды. Сондықтан да Түркістанның тың тыныс ашқаны – тек қазақтардың ғана емес, тұтас түркінің мақтанышы, мерейі.
Ол үшін, әрине, бүкіл түркі дү­ниесінің қолдауы мен қамқор­лығы қажет. Былтыр, яғни 2017 жылы Түркістан түркі әлемінің мәдени астанасы болған кезде барлық бауырлас елдерден меймандар бірауыздан: «Рухани жаңғыру – тұтас түркі дүниесінің теңдессіз олжасы» деп бағалағаны белгілі. Шынтуайтында, дүние жүзінде дүрбелең оқиғалардың, күрделі де күрмеулі, қилы да қиын құбылыстардың белең алуы адамзаттың рухани әлсіреуінен, құндылықтардың құлдырауынан болып отырғаны аян. Біз осы мақаланы жаза отырып, ең алдымен сол рухани әлсі­реуден, құндылықтардың құл­ды­рауынан батыл арылуға бағыт алу керектігіне назар аударсақ дейміз. Осы орайда Түркістан рухы, рухани жаңғыру мұраттары алға ұмтылуға асыл арна, алтын арқау бола алады. Сондықтан да түркі дүниесінің ел тізгіндерін ұстаған ерендерін, келешекті кеңінен ойлай білетін кемелдерін, ғалымдары мен мәдениет, әде­биет және өнер өкілдерін, барша бизнесмендері мен күллі кәсіп иелерін, мемлекеттік және жеке­меншік мекемелер мен қоғамдық және саяси, сондай-ақ діни бір­лестіктерді, жастарды текті төрі­міз Түркістанды түлетуге белсене үлес қосуға шақырамыз. Күні кеше ғана түркі тілдес мемле­кеттердің Қырғызстанда өткен VІ саммитінде Нұрсұлтан Назарбаев түркі рухын, Түркістанды бірлесе биіктету туралы ұсыныстар біл­дірді. Түркістан идеясы, Түркіс­тан­ды рухы тербеткен Ахмет Ясауи мұраттары арқылы, Түр­кі әлемінің Көшбасшысы Нұрсұл­тан Назарбаев ұсынған рухани жаңғыру мақсаттарын терең ұғы­нып, ойдағыдай орындау арқылы адамзат дамуына айшықты әсер етуге, ізгілік жолымен ілгері жылжуда серпіліс жасауға әбден болады деген сенімдеміз. «Қазіргі кезде әлем қарсы тұру­шылықтарға емес, үйлесімділікке, даму мен ынтымақтастыққа мұқ­таж. Сондықтан Астана шаш­қан ізгілік пен қазақстандық құндылықтардың нұры бүкіл планетаға тарап, ризашылықты шұғыла ретінде қайта оралып жатыр», деді Қазақстан Президенті елорданың жиырма жылдығында. Астана нұрын Түркістан мұ­рат­тарының рухани нәрімен нығайта түсудің нәтижиелері мол болатынын терең түсінген абзал. Бүгінгі ұрпақтар біле бер­мей­тін бұрынғы кездердегі сұрқиялықтар аз емес, ағайындар. Сондай сая­саттың сарқыншақтары мен салдарынан батыл және жыл­дамырақ арылу аса қажет деп санаймыз. Мәселен, 1944 жылы ВКП(б) Орталық Комитетінің құпияланған қаулысы бойынша түркі халықтарының тарихын зерттеуге, тіпті айтып-жа­зып қарастыруға мұқым-мүлде ты­йым салынды. Соның салдарынан бұрынғы отаршылдар мен бас­қыншылар асқындыра бұр­ма­лаған, әдейі өзгерткен түр­кілердің тарихы одан сайын бұрмаланды, бұлыңғыр тартты.  Енді міне, түркі әлемінің тарихы мен әдебиетін, мәдениеті мен өнерін, салт-дәстүрлерін, тілі мен ділін түбегейлі түрде, түр­кіс­тандық тектілікпен, тұтаса, тұтастыра, түгендей танымақ, бірлесе зерттеп-зерделемек, ұр­пақтар игілігі, болашақ қамы үшін айналымға түсіріп, игеріп-мең­гермек міндеттері туындап отыр. Түркі әлемінің мәдени астанасы атанып, айтулы шаралар өткізілген Астана қаласында, Түркияның Ескішаһар, Татарстанның Қа­зан, Түркіменстанның Мары, Әзер­байжанның Шеки шаһарларында және Түркістанда, басқа да бас­қосуларда ортаға салынған ой-пікірлерді, парасатты пайымдарды, ұтымды ұсыныстарды саралап, сұрыптап, жүйелі түрде жүзелемек керек. Түркістан шаһары бағзы за­мандардан-ақ түркілердің текті орталығы болған. Патшалық Ресей мен кеңестік кезеңде жүдеп-жадап кеткені, тіпті Әзірет Сұлтан кесенесінің күмбезі астындағы ақшаңқан шырағдандарға оқ атылғаны, бертінде асыл мұраның аяқасты болып, қорланғаны, тайқазанынан, тағы басқа жауһар жәдігерлерінен айырылғаны мә­лім. Ал ежелгі замандарда не­бір парасаты биік патшалар, қай­т­пас-қайсар қағандар, халық қа­мын жеген хандар, ел қорғаған қол­басшылар, әділ билер мен қазылар, ғұлама ғалымдар мен ақиық ақын-жазушылар текті төрі­мізді көріп қуанатын, үлгі алатын, пір тұтатын болған. Түр­кіс­тан, Ахмет Ясауи бабамыз бәдіз­дегендей, текті төрге, Әбу­ Насыр әл-Фараби данамыз дә­­йек­тегендей, қайырымды қалаға ай­­налса деп армандаймыз, ағайын­дар. Қара шаңырақ Қазақстан тәуел­сіз ел болғаннан кейін Түркістан шаһарында Түркияның мемлекет басшылары Тұрғұт Өзал, Сү­леймен Демирел, Абдолла Гүл, Ре­­жеп Тайип Ердоған, тағы бас­қалар болды. Абдолла Гүл Нұрсұлтан Назарбаевқа түркі әлемінің ақсақалы ретінде арнайы асатаяқ ұстатты. Біз Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен Түркия Президенті Сүлеймен Демирел қазығын қаққан Қожа Ахмет Ясауи атындағы қазақ-түрік уни­верситеті замануи зау-заңғар, шаңқан шаңыраққа айналады деп ойлаймыз. Түркі әлемінің жастарына шын мәніндегі сапалы да терең білім беретін және нағыз ғылыми, мәдени-рухани орталық етпектің ерекше жолдары қарастырылып, нақтылы жұмыстар атқарылады деп сенеміз. Адамзаттың, оның ішінде түркінің ұлы ұстаздары, дара даналары Әбу Насыр әл-Фараби мен Ахмет Ясауидің, басқа да ірі-ірі, ізгі тұлғалардың мұраларын болашақпен байланыстыра, жан-жақты зерттеудің де үйлесімді, үлгілі үйі осы университет болса дейміз. Жалпы ХҚТУ мен жаңадан салынатын Ясауи музейі түркітану, түркі әлемінің тарихы, тілі мен әдебиеті, мәдениеті мен өнері, түркі халықтарының салт-дәстүрлері жөніндегі барлық ортақ құндылықтарды жинақтап, жүйелейтін және жан-жақты дамыту бағдарларын айқындайтын айрықша айдынға айнала алады. Сайып келгенде, текті тө­рі­міз Түркістандағы Әзірет Сұлтан­дайын әулиелер әулиесінің есі­мін еншілеген университет таза тағ­лымды, мөлдір мақсатты, өзге­лерден өзгеше өнегелі, түркінің төрқұты тұғырына қонса, қанеки.

Be the first to comment on "Текті төріміз Түркістанды түлетейік!"

Пікір қалдыру

Your email address will not be published.